فیس بوک و تولید فضا

1

تا مدتهای مدیدی زمان به عنوان اصلی ترین عامل تاثیر گذار در شکل گیری روابط و حوادث اجتماعی، کانون توجه اندیشمندان بود.توجه بلامنازع مفسران به تاریخ نیز در همین پرتو معنا می دهد. اما در پنجاه ساله ی اخیر نگرشی جدید به فضا شکل گرفته که از آن به چرخش فضایی یاد میکنند. در این نگاه جدید، دیگر فضا بسان ظرفی خنثی و بدون تاثیر که تنها در بردارنده ی افراد و رخدادهاست در نظر گرفته نمیشود. بلکه در کنار زمان، فضا نیز بعنوان علت موثر در ساخت و بازساخت روابط اجتماعی دیده میشود.

2

لوفور میگوید فضای اجتماعی یک محصول اجتماعی است. به عبارتی ما به عنوان سوژه های این فضا صرفاً با محصولی از پیش ساخته شده که تنها محدود کننده و معین کننده ی کنشهای ما باشد مواجه نیستیم، بلکه در عین حال با هر عمل و اندیشه ی خود، فضایی جدید که متفاوت از گذشته است تولید میکنیم.

3

"فضاهای مجازی اگرچه تفاوت های اساسی با فضاهای واقعی دارند، اما در یک اصل بنیادین یکی هستند: "فضابودگی

همین فضابودگی باعث میشود خصایصی که در تولید فضاهای واقعی بر آن جاری است، در مورد فضای مجازی نیز صدق کند. یکی از این قوانین، که محل بحث اصلی من نیز هست، تولید فضای جدید با کنشهای استفاده کنندگان فضاست. بنا بر این اصل، ما با کنشهای خود می توانیم در این فضای مجازی، فضایی دیگرگون تولید کنیم.به عبارتی اگرچه هر کدام از ما کاربران فضای مجازی (و دراینجا کاربران فیس بوک) به محض اولین اتصال خود با شبکه، با فضایی مواجهی ایم که تمام روابط و موارد استفاده از پیش تعیین شده است، اما با هر بار استفاده ی ما از آن شبکه، ما به خلق فضایی جدید دست زده ایم.حال این خلق فضا میتواند در راستای بازتولید و همسویی با فضای قبلی باشد یا تولید فضایی جدید و دیگرگون.

4

اولین باری که وارد فیس بوک شدم چنگی به دلم نزد.صادقانه تر بگویم، دل زده ام کرد. گویی در دنیای جهانوطنی، اگرچه بعد مسافت از میان برداشته شده است، اما انسانها از هم دورتر شده اند. فضای مجازی به طور اعم و فیس بوک به طور اخص پاسخی به این دوری است. فیس بوک با جایگزین کردن متافیزیک حضور، به جای خودِ حضور، فرصتی را در دسترس کاربران قرار میدهد که دوستان و اقوام دوردست خود را در دسترس کنند. اما در عین حال فیس بوک به تسلط متافیزیک حضور بر خودِ حضور نیز دامن زد. از همین رو دوست من که منزلش دو کوچه پایین ماست، هر از چند گاهی روی وال من ابراز دلتنگی می کرد و آرزوی اینکه به زودی همدیگر رو ببینم. این بود که تا مدتها از فیس بوک استفاده نمی کردم و تنها هر از چند گاهی سرکی به آن می کشیدم

5

اما چندی است سعی در تغییر فضای فیس بوک دارم. تلاش میکنم بگویم در فیس بوک نه تنها میشود دوستان سابق را یافت، که می توان اندیشه هایی را که در فضای واقعی در حاشیه زندگی میکنند نیز به متن آورد. کردارهای فیس بوکی تنها دیدن عکس های دوستان و جایگزینی متافیزیک به جای فیزیک نیست. بلکه در آن می توان اندیشید و اندیشه را به اشتراک گذاشت.